Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Tuğrul Bey (1016–63) tarafından 1037'de kuruldu. Tuğrul'u büyüten dedesi ve Oğuz Yabgu Devleti'nde yüksek makam sahibi olan Selçuk Bey, adını hem ülkeyi yöneten hanedana hem de imparatorluğa verdi.
Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey'e, Abbasî hilâfet merkezini, Şiî Büveyhoğullarının baskısından kurtardığından Abbasi halifesi tarafından "Karaların ve Denizlerin Sultanı" unvanı verilmişti. Osmanlı Sultanları, Orhan Gazi'den başlayarak, kitabelerinde hep sultan tabirini kullandılar.
Çağrı Bey tam adıyla Ebu Süleyman Davud Çağrı Bey bin Mikail (989 - 16 Temmuz 1060, Serahs), Oğuzlar'ın Kınık boyundan Selçuklu hükümdarı Selçuk Bey'in torunu, Mikail'in oğlu, Tuğrul Bey'in ağabeyi ve Alp Arslan'ın babasıdır.
1 Alp Arslan, Selçukluların atası Selçuk Bey'in torunlarından Çağrı Bey'in oğlu olup Sultan Tuğrul Bey'in vefatı üzerine giriştiği saltanat mücadelesini kazanarak başkent Rey'de tahta oturmuştur.
Anadolu'daki olayları dikkatli bir şekilde takip eden Moğollar'ın Azerbaycan Valisi Baycu Noyan, Anadolu'ya girerek Selçuklu ordusunu 1243 Temmuzunda Kösedağ denilen yerde ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu savaş Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasına sebep oldu.
Irak'ta son Büveyhoğulları hükümdarı olan El-Meliku'r-Rahim'i esir alan Tuğrul Bey bu devlete son verdi.
Sultan Tuğrul'un en ünlü lakabı Rükneddin idi. Daha sonra Arslan Besasirî'ye karşı yapılan birinci seferden zaferle dönen Tuğrul Bey'i kabul eden halife, onun lakaplarına Melikül-maşrık vel-Mağrib lakabını ilave etmişti. Sultan Alp Arslan'ın en ünlü lakabı Adududdevle idi.
İlk düzenli ordunun temelleri atılmış, İznik'te ilk medrese kurulmuş, bakanlar kurulu oluşturulmuş, vezirlik ortaya çıkmış, siyasi evlilikler gerçekleşmiştir. Ayrıca Orhan Gazi, sultan unvanını kullanan ilk Osmanlı hükümdarıdır.
Arapça slṭ kökünden gelen sulṭān سلطان “1. egemenlik, iktidar, 2. hükümdar” sözcüğünden alıntıdır.
Tuğrul Bey'in ölümünden sonra yerine veliaht olarak bıraktığı Çağrı Bey'in oğlu Süleyman geçmiştir. Ancak devletin hanedan üyelerinin ortak malı olduğu yönündeki gelenek icabınca Çağrı Bey'in diğer oğlu Alparslan, Arslan Yabgunun oğlu Kutalmış ve İnanç Yabgu iktidarı ele geçirmek için harekete geçmişlerdir.
